Jam 46 vjeç dhe jetoj në Kumanovë. Babai im, 78-vjeçari Ismeti, ndërroi jetë pas një sëmundjeje të gjatë. Ai kishte qenë gjithmonë një njeri i qetë, që fliste pak dhe punonte shumë. Bashkë me vëllain tim, Agronin, u rritëm duke besuar se e njihnim mirë jetën e tij. Por ditën e varrimit zbuluam një histori që babai nuk na e kishte treguar kurrë.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Atë mëngjes oborri i shtëpisë sonë ishte mbushur me familjarë, miq dhe fqinjë. Të gjithë kishin ardhur për ta përcjellë babanë për herë të fundit. Nëna ime rrinte e heshtur pranë derës, ndërsa xhaxhai merrej me organizimin e ceremonisë. Unë përpiqesha të qëndroja i fortë, por sa herë shikoja vendin ku babai pinte kafen e mëngjesit, më mbusheshin sytë me lot.

Pak para nisjes për në varreza, një makinë e zezë ndaloi përpara portës. Prej saj zbriti një burrë rreth 55 vjeç, me flokë të thinjur dhe një pallto të errët. Ai qëndroi disa çaste duke parë oborrin, sikur po kërkonte guximin të hynte. Pastaj u afrua te arkivoli i babait dhe u gjunjëzua. Filloi të qante dhe tha: “Baba, më fal që erdha kaq vonë!”

Të gjithë mbetëm të shtangur. Vëllai im iu afrua menjëherë dhe e pyeti kush ishte. Burri u ngrit ngadalë dhe tha se quhej Iljaz. Pastaj nxori nga xhepi një fotografi të vjetër ku shihej babai im, shumë më i ri, pranë një gruaje dhe një djali të vogël. Nuk e njihja as gruan, as fëmijën. Kur e pyeta çfarë lidhjeje kishte me familjen tonë, ai më tha se babai im e kishte rritur për disa vite si djalin e vet.

Në atë moment xhaxhai im filloi të qante. Ai e njohu menjëherë Iljazin dhe e përqafoi. Na tregoi se rreth 35 vite më parë, kur babai punonte në Gjermani, kishte njohur një grua shqiptare që kishte mbetur vetëm me djalin e saj. Burri i saj kishte ndërruar jetë dhe ajo nuk kishte të afërm pranë. Babai im i kishte ndihmuar të gjenin një banesë dhe për disa vite ishte kujdesur për ta sikur të ishin familja e tij.

Iljazi na tregoi se atëherë ishte rreth njëzet vjeç dhe punonte me babanë në të njëjtën punishte. Për shkak se babai i tij kishte vdekur kur ishte i vogël, Ismetin e kishte konsideruar gjithmonë si figurë atërore. Babai e kishte ndihmuar të mësonte zanatin, i kishte gjetur punë dhe i kishte qëndruar pranë kur nëna e tij u sëmur. “Ai nuk më dha vetëm para”, tha Iljazi. “Më mësoi si të bëhesha njeri dhe si të mos dorëzohesha kur jeta bëhej e vështirë.”

E pyeta pse nuk kishte ardhur më herët dhe pse ne nuk kishim dëgjuar kurrë për të. Iljazi na tregoi se pas disa vitesh ishte shpërngulur në Zvicër dhe kontaktet ishin rralluar. Më vonë, për shkak të disa problemeve familjare, kishte humbur lidhjen me babanë. Kishte provuar ta gjente përmes të njohurve, por nuk kishte pasur sukses. Vetëm disa ditë më parë kishte parë në rrjetet sociale njoftimin për vdekjen e tij dhe ishte nisur menjëherë për në Kumanovë.

Nëna ime iu afrua dhe i tha se e mbante mend emrin e tij. Ajo na tregoi se babai i kishte folur disa herë për një djalë të ri që e kishte ndihmuar në Gjermani. Por nuk e dinte sa e rëndësishme kishte qenë ajo marrëdhënie për Iljazin. Xhaxhai shtoi se babai nuk kishte pasur zakon të fliste për mirësitë që u bënte të tjerëve. Ai besonte se ndihma duhej dhënë pa pritur lavdërime apo shpërblime.

Iljazi kërkoi falje që kishte ardhur në një moment kaq të dhimbshëm. Na tha se nuk kishte ardhur për të kërkuar trashëgimi apo për të hapur probleme familjare. Dëshironte vetëm ta përcillte njeriun që e kishte ndihmuar në rininë e tij. Pastaj na tregoi se, falë zanatit që kishte mësuar nga babai, kishte hapur një punishte të vogël në Zvicër. Sot kishte familjen e vet dhe dy fëmijë, të cilëve u kishte treguar shpesh për Ismetin.

E ftova Iljazin të qëndronte pranë nesh gjatë ceremonisë. Vëllai im, që në fillim ishte treguar i ashpër, i kërkoi falje për mënyrën si e kishte pyetur. Iljazi e kuptoi reagimin e tij dhe i tha se edhe ai do të ishte habitur në një situatë të tillë. Gjatë rrugës për në varreza, më tregoi disa kujtime të vogla nga babai: si i mësonte të përdorte veglat, si i jepte këshilla dhe si i thoshte gjithmonë të mos e humbte ndershmërinë për para.

Pas varrimit, Iljazi qëndroi me ne edhe dy ditë. Na tregoi fotografi nga vitet e punës në Gjermani dhe disa histori që nuk i kishim dëgjuar më parë. Në njërën fotografi, babai ishte duke qeshur me disa punëtorë para një punishteje. Ishte një pamje e tij që nuk e njihja, sepse në shtëpi zakonisht ishte serioz dhe i lodhur. Ato kujtime më ndihmuan ta shihja si një njeri që kishte pasur një jetë shumë më të gjerë sesa ajo që njihnim ne.

Sot Iljazi vazhdon të na telefonojë herë pas here. Nuk e quajmë vëlla në kuptimin e lidhjes së gjakut, por e konsiderojmë një mik të afërt të familjes. Sa herë flasim për babanë, kujtojmë edhe atë ditë kur një burrë i panjohur u gjunjëzua para arkivolit të tij. Dikur mendoja se trashëgimia e babait ishte shtëpia që na la dhe sakrificat që bëri për ne. Tani e kuptoj se një pjesë e trashëgimisë së tij jeton edhe te njerëzit që ai ndihmoi pa kërkuar asgjë në këmbim.