Jam 35 vjeçe dhe prej nëntë vitesh jam e martuar me burrin tim, Besnikun. Jetojmë në banesën tonë, bashkë me dy fëmijët, ndërsa vjehrri im, 73-vjeçar, banon vetëm disa rrugë larg nesh. Ai është një burrë me karakter të fortë, paksa kokëfortë, por gjithmonë ka qenë i përkushtuar ndaj familjes. Që kur na lindi fëmija i dytë, vjen pothuajse çdo ditë për kafe dhe për t’i parë nipërit. Problemi i vetëm mes nesh ka qenë cigarja. Unë pi prej disa vitesh, ndërsa ai nuk e duron aspak duhanin. Sa herë më sheh me cigare në dorë, më thotë ta fik menjëherë. Në fillim nuk i kushtoja shumë rëndësi, sepse e dija që nuk i pëlqente tymi. Por dalëngadalë, kërkesat e tij filluan të më dukeshin më shumë si urdhra sesa si një dëshirë që duhej respektuar.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Unë nuk pi cigare në dhomën ku qëndrojnë fëmijët dhe as kur kemi mysafirë që shqetësohen nga tymi. Zakonisht dal në ballkon, mbyll derën dhe pi një cigare në qetësi. Megjithatë, vjehrri im filloi të më qortonte edhe kur më shihte në ballkon. “Nuk të ka hije të rrish gjithë ditën me cigare”, më thoshte. Njëherë më pyeti pse nuk e lija duhanin, një herë tjetër më tha se një nuse duhej të kishte më shumë kujdes për sjelljen e saj. Unë mundohem gjithmonë t’i përgjigjem me respekt, por fjalët e tij më lëndonin. Nuk ishte vetëm çështja e cigares. Ishte mënyra si fliste, sikur unë të isha ende një fëmijë që duhej të kërkonte leje për çdo vendim personal. Besniku e kishte vënë re këtë, por unë vazhdimisht i thosha të mos ndërhynte, sepse nuk doja të krijoja përçarje mes babait dhe djalit.

Gjithçka ndryshoi një të diel pasdite. Kishim ngrënë drekë së bashku dhe vjehrri po pinte kafenë në dhomën e ndenjjes. Fëmijët ishin duke luajtur në dhomën tjetër, ndërsa Besniku po shikonte televizor. Unë dola në ballkon për të pirë një cigare. Pas pak minutash dëgjova derën që u hap. Ishte vjehrri. “Përsëri me atë cigare?”, më pyeti me një ton të pakënaqur. I thashë se kisha dalë jashtë pikërisht që të mos e shqetësoja. Por ai më kërkoi ta fikja. “Sa të jem unë në këtë shtëpi, nuk dua të të shoh duke pirë”, tha. U përpoqa të mbetesha e qetë dhe iu përgjigja se e respektoja, por se nuk po pija pranë tij. Ai u nervozua edhe më shumë dhe më tha se po i ktheja fjalë. Në atë moment, Besniku dëgjoi zërat tanë dhe doli në ballkon.

“Çfarë po ndodh këtu?”, na pyeti. Para se unë të përgjigjesha, vjehrri i tha se unë nuk po e dëgjoja dhe se nuk po e respektoja si më të moshuar. Besniku më shikoi dhe më pyeti nëse kisha pirë brenda. Kur i thashë se kisha dalë në ballkon, u kthye nga babai. “Baba, ajo doli jashtë që të mos të pengojë. Çfarë tjetër kërkon?”, i tha. Vjehrri iu përgjigj se në kohën e tij të rinjtë nuk silleshin kështu përpara të moshuarve. Atëherë Besniku humbi durimin. “Kjo nuk është çështje respekti! Ti po vjen çdo ditë në shtëpinë tonë dhe po i tregon gruas sime çfarë duhet të bëjë. Ajo nuk të ka bërë asgjë të keqe!” Zëri i tij u ngrit aq shumë sa fëmijët dolën nga dhoma për të parë çfarë po ndodhte. U ndjeva shumë keq, sepse nuk doja që një cigare të bëhej shkak për një debat kaq të madh familjar.

Vjehrri u skuq në fytyrë dhe iu afrua djalit. “Unë jam babai yt dhe nuk pranoj të më flasësh kështu”, i tha. Besniku iu përgjigj se edhe ai duhej ta respektonte gruan e tij. Për disa minuta, të dy folën me zë të lartë dhe asnjëri nuk dëgjonte tjetrin. Unë ndërhyra disa herë, duke u kërkuar të qetësoheshin, por më dukej sikur situata po përkeqësohej. Në fund, vjehrri mori xhaketën dhe u drejtua nga dera. “Nëse nuk jam më i mirëpritur këtu, nuk do t’ju pengoj”, tha. Besniku nuk i kërkoi të qëndronte. Unë e përcolla deri në korridor dhe i thashë se askush nuk dëshironte ta largonte. Por ai nuk u kthye. Doli nga banesa pa e përfunduar kafenë, ndërsa burri im mbeti në dhomë, ende i nervozuar. Ishte hera e parë që i shihja duke u grindur aq rëndë.

Pas largimit të vjehrrit, u ula pranë Besnikut dhe i thashë se nuk më kishte pëlqyer mënyra si përfundoi debati. Ai më tha se ishte lodhur duke më parë të heshtja sa herë babai më qortonte. “Nuk është normale të ndihesh sikur duhet të kërkosh leje për të dalë në ballkonin tënd”, më tha. Unë e kuptoja çfarë donte të thoshte, por njëkohësisht nuk doja që ai të prishte marrëdhënien me babanë për shkakun tim. I shpjegova se e vlerësoja që më kishte mbrojtur, por se bërtitjet përpara fëmijëve nuk kishin qenë zgjidhja e duhur. Besniku qëndroi i heshtur për disa çaste. Pastaj pranoi se kishte reaguar më ashpër seç duhej. Megjithatë, këmbënguli se vjehrri duhej të kuptonte një gjë: respekti për të moshuarit nuk do të thoshte se nusja duhej të pranonte çdo urdhër pa folur.

Atë pasdite shtëpia ishte më e heshtur se zakonisht. Fëmijët na pyesnin pse gjyshi ishte larguar i mërzitur. U thamë se të rriturit ndonjëherë nuk bien dakord, por se kjo nuk do të thotë që nuk e duan më njëri-tjetrin. Gjatë gjithë ditës prisja që vjehrri të telefononte, por telefoni nuk ra. As Besniku nuk deshi ta merrte i pari. Rreth orës shtatë të mbrëmjes, ndërsa po përgatisja darkën, dikush trokiti në derë. Kur e hapa, pashë vjehrrin. Kishte në dorë një qese të vogël me fruta për nipërit dhe dukej më i qetë. “A është Besniku në shtëpi?”, më pyeti. I thashë se ishte në dhomën e ndenjjes dhe e ftova brenda. Për një moment mendova se debati do të fillonte nga e para, sepse të dy burrat qëndruan përballë njëri-tjetrit pa folur.

Vjehrri u ul në karrigen e tij të zakonshme dhe pas pak tha: “Nuk erdha të grindem. Erdha sepse nuk dua të mbetemi kështu.” Besniku nuk foli menjëherë. Pastaj i tha se as ai nuk donte të ziheshin, por se nuk do të pranonte që gruaja e tij të qortohej vazhdimisht. Vjehrri mori frymë thellë dhe pranoi se kishte folur ashpër. “Mua më pengon cigarja dhe nuk më pëlqen të shoh njerëzit e mi duke pirë duhan. Por sot ndoshta e teprova”, tha. Më pas u kthye nga unë. “Bijë, nuk kam asgjë kundër teje. Ti më ke respektuar gjithmonë. Ndoshta unë e kam ngatërruar shqetësimin tim me të drejtën për të të urdhëruar.” Nuk e prisja ta dëgjoja të fliste kështu. Vjehrri nuk ishte njeri që kërkonte lehtë falje dhe për këtë arsye fjalët e tij më prekën.

I thashë se e kuptoja që nuk i pëlqente cigarja dhe se nuk kisha pasur kurrë qëllim ta shqetësoja. “Babë, unë nuk dua të pi cigare pranë teje. Prandaj dal në ballkon. Por kur më ndjek edhe aty për të më qortuar, ndihem sikur nuk kam të drejtë të vendos asgjë vetë”, i shpjegova. Ai më dëgjoi pa më ndërprerë. Pastaj më tha se, kur ishte i ri, në familjen e tij askush nuk pinte cigare përpara babait dhe se ishte mësuar ta shikonte këtë si shenjë respekti. I thashë se kohët kishin ndryshuar dhe se mund ta respektonim njëri-tjetrin pa qenë nevoja të binim dakord për çdo gjë. Besniku shtoi se duhej të kishim disa rregulla të qarta, në mënyrë që të mos krijoheshin më konflikte. Për herë të parë atë ditë, të tre po bisedonim pa e ngritur zërin.

Në fund arritëm një marrëveshje të thjeshtë. Unë do të vazhdoja të mos pija cigare brenda shtëpisë apo pranë fëmijëve dhe mysafirëve. Kur të dëshiroja të pija, do të dilja jashtë, larg të tjerëve, ashtu siç bëja zakonisht. Vjehrri pranoi se nuk kishte arsye të më ndiqte në ballkon për të më dhënë urdhra. Nga ana tjetër, Besniku i kërkoi falje babait që i kishte bërtitur përpara familjes. “Nuk duhej të të flisja me atë ton, por dua ta kuptosh pse u nervozova”, i tha. Vjehrri ia zgjati dorën, ndërsa djali u ngrit dhe e përqafoi. Unë ndjeva një lehtësim të madh. Nuk kishim zgjidhur ndonjë problem të jashtëzakonshëm, por kishim kuptuar se mënyra si flasim me njëri-tjetrin mund ta bëjë edhe një mosmarrëveshje të vogël të duket shumë më e madhe.

Pak më vonë, ndërsa po pinim kafenë që kishte mbetur nga pasditja, ndodhi diçka që na bëri të qeshnim të gjithëve. Vjehrri më pa teksa po merrja çakmakun nga tavolina dhe më tha me një buzëqeshje: “Tani mos ma ndiz këtu, se sapo bëmë paqe!” Unë ia ktheva: “Mos u shqetëso, babë, e di rrugën për në ballkon!” Besniku filloi të qeshte dhe vjehrri qeshi bashkë me të. Ishte hera e parë pas gjithë atij tensioni që atmosfera në shtëpi u kthye si më parë. Atë mbrëmje vjehrri qëndroi edhe për darkë. Kur u largua, më falënderoi për ushqimin dhe më tha se kishte kaluar mirë. Para se të dilte, Besniku e përqafoi edhe një herë. U gëzova që debati nuk ishte kthyer në një armiqësi të gjatë, siç ndodh ndonjëherë në familje kur krenaria bëhet më e rëndësishme se njerëzit.

Kanë kaluar disa javë që nga ajo ditë dhe marrëdhënia jonë është shumë më e qetë. Vjehrri vazhdon të mos e pëlqejë duhanin dhe ndonjëherë më thotë se do të gëzohej po ta lija cigaren. Por tani ma thotë si mendim, jo si urdhër. Unë e dëgjoj dhe e respektoj, edhe kur nuk pajtohem me të. Besniku gjithashtu ka kuptuar se nuk është e nevojshme të bërtasë për të më mbrojtur. Një ditë më pyeti nëse isha penduar që nuk i kisha treguar më herët sa shumë më shqetësonin qortimet e babait. I thashë se ndoshta po, sepse heshtja ime kishte bërë që pakënaqësitë të grumbulloheshin. Sot, kur vjehrri vjen për kafe, e pres me të njëjtën ngrohtësi si më parë. Dhe kur dua të dal në ballkon, thjesht dal, pa pasur nevojë të shpjegohem. Nga gjithë kjo histori kuptova se një familje nuk ka nevojë që të gjithë të mendojnë njësoj. Ka nevojë që secili të dijë ku përfundon shqetësimi i tij dhe ku fillon e drejta e tjetrit për të vendosur për veten.