Jam 40 vjeç dhe jam më i vogli nga tre vëllezërit. Babai ynë ndërroi jetë para një viti dhe na la një shtëpi të madhe, pak tokë, disa bagëti dhe kursime modeste. Për muaj të tërë nuk folëm për ndarjen, sepse donim t’i jepnim kohë nënës dhe gjyshes të përballonin humbjen. Por me kalimin e kohës filluan mosmarrëveshjet. Secili prej nesh mendonte se kishte kontribuar më shumë për familjen dhe se meritonte një pjesë më të madhe.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Vëllai i madh, Nazmiu, kishte punuar shumë vite me babanë dhe kërkonte të mbante shtëpinë. Vëllai i dytë, Fadili, kishte investuar para në tokë dhe donte pjesën më të mirë të saj. Unë kisha qëndruar pranë prindërve dhe kujdesesha për punët e përditshme. Mendoja se edhe kjo duhej të merrej parasysh. Sa herë përpiqeshim të bisedonim, përfundonim duke ngritur zërin.

Një të diel vendosëm të thërrisnim tre burra të moshuar për të na ndihmuar të gjenim marrëveshje. Ata kishin përvojë në ndërmjetësimin e mosmarrëveshjeve familjare dhe i njihnin mirë zakonet e zonës. U ulëm në odë dhe filluam të flisnim për pronat. Në fillim gjithçka shkoi qetë, por kur erdhi radha e shtëpisë, Nazmiu tha se askush tjetër nuk kishte të drejtë ta kërkonte. Fadili u zemërua dhe filloi ta kundërshtonte.

Unë ndërhyra dhe thashë se asnjëri nuk mund të vendoste pa u marrë parasysh edhe pjesa ime. Brenda pak minutash filluam të grindeshim. Pleqtë përpiqeshin të na qetësonin, por askush nuk dëgjonte. Në atë moment dera e odës u hap ngadalë. Hyri gjyshja jonë, 91-vjeçarja Xhemile, e mbështetur në bastun. Në dorën tjetër mbante një lugë të vjetër druri, të nxirë nga përdorimi.

Gjyshja u afrua te sofra dhe e vendosi lugën në mes. Pastaj na tha se para se të ndanim shtëpinë, dëshironte të na tregonte diçka. Njëri nga pleqtë, që ishte pothuajse në moshën e saj, e njohu lugën menjëherë. Ai e pyeti nëse ishte ajo që kishte përdorur dikur në kuzhinën e vjetër. Gjyshja pohoi me kokë dhe tha se ajo lugë kishte ushqyer familjen në vitet më të vështira.

Na tregoi se shumë dekada më parë, kur babai ynë ishte ende fëmijë, familja kishte kaluar një dimër të rëndë. Nuk kishin pasur mjaftueshëm miell dhe bagëtitë kishin qenë të sëmura. Gjyshja gatuante supë të hollë në një tenxhere të madhe dhe ua ndante fëmijëve me atë lugë. Shpesh ajo dhe gjyshi hanin vetëm atë që mbetej. “Kjo lugë nuk ka qenë prej ari”, tha, “por me të kemi mbajtur gjallë një familje të tërë.”

Pastaj gjyshja na pyeti se cili prej nesh e meritonte lugën. Nazmiu tha se duhet ta merrte ai, sepse ishte më i madhi. Fadili tha se do ta ruante në shtëpinë e vet. Unë heshta, sepse nuk e kuptoja pse po flisnim për një send pa vlerë materiale. Gjyshja na shikoi dhe tha se po bënim të njëjtin gabim që kishim bërë me pasurinë. Secili po mendonte çfarë do të merrte, por askush nuk pyeste çfarë përgjegjësie sillte ajo që trashëgonim.

Pastaj ajo bëri një pyetje tjetër: “Kush prej jush e ka pyetur nënën ku dëshiron të jetojë?” Mbetëm të heshtur. Gjatë gjithë javëve të debatit, kishim folur për shtëpinë dhe pronat, por nuk kishim pyetur nënën tonë, e cila ishte ende gjallë dhe jetonte aty. Gjyshja vazhdoi duke na kujtuar se babai kishte punuar gjithë jetën për të na mbajtur bashkë, jo për të na lënë në grindje.

Në atë moment hyri edhe nëna. Ajo kishte dëgjuar një pjesë të bisedës dhe dukej shumë e lodhur. Na tha se nuk ishte kundër ndarjes së pasurisë, por nuk dëshironte të ndihej sikur po largohej nga shtëpia e saj. Për vite me radhë kishte punuar bashkë me babanë dhe kishte kontribuar në gjithçka që ishte ndërtuar. Pleqtë na këshilluan të mos merrnim vendime vetëm nga zemërimi dhe të sqaronim të drejtat e secilit në mënyrë të drejtë.

Atë ditë nuk e ndamë pasurinë. Vendosëm të kërkonim këshillim ligjor për të drejtat e trashëgimtarëve dhe për pjesën që i përkiste nënës. Pastaj biseduam me të për dëshirat e saj. Ajo tha se donte të vazhdonte të jetonte në shtëpinë ku kishte kaluar gjithë jetën. Ramë dakord që askush të mos ushtronte presion mbi të dhe që për ndarjen përfundimtare të pronave të vendosnim vetëm pasi të kishim një zgjidhje të qartë.

Pas disa javësh arritëm një marrëveshje që të gjithë e pranuam. Secili mori pjesën e vet sipas të drejtave dhe marrëveshjes së përbashkët, ndërsa nëna ruajti sigurinë e banimit dhe të drejtat që i takonin. Nuk ishte një proces i lehtë, por këtë herë folëm pa sharje dhe pa kërcënime. Gjyshja ishte e lumtur që shtëpia nuk ishte kthyer në shkak për armiqësi mes vëllezërve. Lugën e drurit e vendosëm në një raft të odës, ku mund ta shihnim të gjithë.

Sot, kur takohemi për festa, gjyshja na e kujton shpesh atë ditë. Ajo thotë me shaka se tri burra të rritur nuk ditën të ndanin një pasuri, derisa erdhi një plakë me një lugë kuzhine. Ne qeshim, por e dimë se ajo kishte të drejtë. Pasuria mund të ndahet, shitet ose të ndryshojë pronar. Por respekti mes vëllezërve, kujdesi për prindërit dhe kujtimet e familjes nuk mund të maten me metra tokë. Ajo lugë e vjetër na mësoi të shohim përtej asaj që dëshironim të merrnim.