Jam 38 vjeç, por edhe sot më kujtohet qartë një natë dimri që ndodhi gjashtë vite më parë. Jetonim në shtëpinë e vjetër të gjyshit, një ndërtesë prej guri me oborr të madh dhe odë burrash. Babai im, 72-vjeçari Selman, ishte i njohur në gjithë zonën si njeri që e mbante fjalën. Ai na kishte mësuar se mysafiri duhej pritur me nder, edhe kur vinte në një orë të papërshtatshme.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Atë natë binte shi i përzier me borë. Ishte afër mesnatës kur dikush trokiti tri herë në portën e madhe. Babai u zgjua i pari, mori llambën dhe doli në oborr. Unë e ndoqa nga pas. Përpara portës qëndronte një burrë rreth 65 vjeç, i mbështjellë me një pallto të vjetër. Ai dukej i rraskapitur dhe kërkoi të hynte brenda. “Kam ardhur të kërkoj besë për një natë”, tha me zë të lodhur.

Babai e ftoi menjëherë në odë. Ndezëm sobën dhe i dhamë rroba të thata. Nëna përgatiti çaj, ndërsa unë solla bukë dhe djathë. Burri na falënderoi dhe u ul pranë zjarrit. Për disa minuta nuk foli. Pastaj babai e pyeti si quhej. “Mentor Gashi”, u përgjigj ai. Sapo dëgjoi mbiemrin, babai mbeti i ngrirë. Filxhani që mbante në dorë i ra mbi tavolinë.

“Ti je djali i Ukës?”, e pyeti babai. Mysafiri pohoi me kokë. Atëherë babai u ngrit dhe e shikoi gjatë. “Babai yt më la një plagë që nuk u mbyll kurrë”, i tha. Unë nuk kuptoja asgjë. Mentori uli kokën dhe tha se e dinte shumë mirë pse familja jonë nuk dëshironte ta shihte. Por babai nuk e përzuri. U kthye nga unë dhe më tha: “Sa të jetë nën këtë çati, është mysafiri ynë.”

Më vonë mësova se, rreth dyzet vite më parë, gjyshi im kishte qenë në një mosmarrëveshje me Ukën, babanë e Mentorit. Të dy kishin qenë miq të afërt dhe kishin bërë tregti së bashku. Një vit, Uka kishte marrë hua një shumë të madhe parash për të blerë bagëti. Kur erdhi koha ta kthente borxhin, ishte larguar papritur nga fshati. Gjyshi kishte mbetur me detyrime të mëdha dhe për të shlyer borxhet ishte detyruar të shiste një pjesë të bagëtive të veta.

Për vite me radhë gjyshi kishte menduar se Uka e kishte mashtruar. Para se të vdiste, i kishte thënë babait të mos e kthente kurrë borxhin në armiqësi mes fëmijëve. Por i kishte kërkuar gjithashtu të mos e harronte padrejtësinë. Babai e kishte respektuar atë porosi. Nuk kishte kërkuar hakmarrje dhe nuk kishte ngacmuar familjen tjetër, por emri i Ukës nuk ishte përmendur më në shtëpinë tonë.

Mentori nxori nga xhepi një orë dore të vjetër, të mbështjellë me një copë pëlhure. Tha se kishte qenë e gjyshit tim. Uka e kishte marrë si kujtim atë ditë kur kishte premtuar se do ta kthente borxhin. Pastaj tregoi se babai i tij nuk ishte larguar për të jetuar në luks. Kishte kaluar vite duke punuar larg, por ishte sëmurur rëndë dhe kishte vdekur pa arritur të kthehej. Para vdekjes i kishte kërkuar Mentorit ta gjente familjen tonë dhe t’ia kthente orën bashkë me borxhin e mbetur.

Babai e mori orën dhe e njohu menjëherë. Ishte ora që gjyshi mbante në fotografitë e vjetra të familjes. Mentori na tregoi se kishte kërkuar për vite adresën tonë dhe se vetëm së fundmi kishte arritur të na gjente. Ai kishte ardhur me disa kursime për të shlyer detyrimin e babait të tij. “Nuk pres të më falni”, tha. “Dua vetëm që fëmijët tanë të mos e trashëgojnë një borxh që nuk e kanë bërë vetë.”

Babai qëndroi i heshtur për një kohë të gjatë. Pastaj e pyeti pse kishte zgjedhur të vinte në mesnatë dhe në atë mot të keq. Mentori shpjegoi se kishte mbërritur vonë me autobus dhe nuk kishte gjetur vend ku të qëndronte. Nuk kishte dashur ta shtynte më takimin. Babai e shikoi dhe tha se kishte pritur shumë vite të dëgjonte një shpjegim, por nuk kishte menduar se një ditë do ta kishte përpara djalin e Ukës.

Të nesërmen, pas mëngjesit, babai thirri dy burra të moshuar që kishin njohur gjyshin dhe Ukën. Në praninë e tyre, Mentori tregoi historinë dhe ofroi paratë që kishte sjellë. Babai pranoi vetëm shumën që mund të vërtetohej nga një shënim i vjetër i gjyshit, duke refuzuar pjesën tjetër. Pastaj i dha dorën Mentorit dhe tha se mosmarrëveshja nuk duhej të rëndonte më mbi pasardhësit e tyre. Nuk pati britma apo premtime të mëdha, vetëm një bisedë e gjatë mes njerëzve që donin ta mbyllnin një plagë.

Përpara se të largohej, Mentori kërkoi të vizitonte varrin e gjyshit. Babai e shoqëroi vetë. Kur u kthyen, pashë se të dy kishin sytë e skuqur. Mentori qëndroi edhe një natë si mysafir dhe pastaj u largua. Para se të nisej, babai i tha se dera jonë do të ishte e hapur për të, jo për shkak të parave, por sepse kishte pasur guximin të vinte dhe të fliste hapur. Që nga ajo ditë, familjet tona filluan të mbanin përsëri lidhje.

Sot ora e gjyshit qëndron mbi raftin e odës. Babai nuk jeton më, por unë ua tregoj shpesh fëmijëve historinë e asaj nate. Dikur mendoja se besa ishte vetëm një premtim që njeriu jepte para të tjerëve. Atë dimër kuptova se ajo provohet më shumë kur përballë ke dikë që të kujton një padrejtësi të vjetër. Babai mund ta kishte mbyllur portën dhe ta kishte lënë mysafirin në shi. Në vend të kësaj, zgjodhi ta dëgjonte. Dhe një derë e hapur mbylli një armiqësi që kishte zgjatur dyzet vite.