Për më shumë se 30 vite, babai im dhe vëllai i tij jetuan si dy armiq të betuar, edhe pse shtëpitë e tyre ndodheshin vetëm disa metra larg njëra-tjetrës. Shkaku ishte një parcelë toke që kishin trashëguar pas vdekjes së gjyshit tim. Babai pretendonte se xhaxhai kishte zhvendosur kufirin dhe i kishte marrë padrejtësisht një pjesë të pronës, ndërsa xhaxhai këmbëngulte se toka i takonte sipas dokumenteve të vjetra. Për këtë konflikt ishin përfshirë të afërm, fqinjë dhe madje edhe gjykata. Ne, fëmijët e tyre, u rritëm pa pasur marrëdhënie me kushërinjtë tanë. Por pas tri dekadash urrejtjeje, një matje e zakonshme e tokës zbuloi se të dy vëllezërit kishin luftuar për diçka që nuk u përkiste asnjërit.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Gjithçka kishte filluar në vitin 1995, kur gjyshi ynë kishte ndërruar jetë dhe familja kishte nisur ndarjen e trashëgimisë. Babai im, Besimi, ishte djali i madh, ndërsa xhaxhai, Iliri, ishte tre vite më i vogël. Në pronat familjare përfshiheshin disa ara, një pemishte dhe një parcelë pranë rrugës kryesore të fshatit. Pikërisht kjo parcelë, me sipërfaqe rreth 2 mijë metra katrorë, ishte bërë shkaku i përçarjes. Babai thoshte se gjyshi ia kishte premtuar atij, pasi kishte punuar për vite të tëra në tokë. Xhaxhai, nga ana tjetër, pretendonte se ajo pjesë i ishte lënë atij për të ndërtuar shtëpinë. Një gardh i vendosur pa marrëveshje dhe disa dokumente të paqarta mjaftuan që marrëdhënia mes dy vëllezërve të shkatërrohej.

Me kalimin e viteve, konflikti u bë gjithnjë e më i rëndë. Babai nuk lejonte askënd nga familja jonë të hynte në oborrin e xhaxhait. Në dasma dhe funerale, të dy qëndronin në anë të kundërta dhe refuzonin t’i jepnin dorën njëri-tjetrit. Mbaj mend se kur isha fëmijë, një herë luajta me djalin e xhaxhait pranë gardhit dhe babai më qortoi ashpër. “Mos shko më atje. Ata njerëz na kanë marrë atë që është e jona”, më tha. Edhe nëna ime shpesh përpiqej ta bindte të bënte paqe, por ai përgjigjej gjithmonë njësoj: “Unë mund ta fal çdo gjë, por jo tokën që ma mori vëllai im.” Kështu kaluan vitet, ndërsa dy familjet jetonin pranë njëra-tjetrës si të huaj.

Situata ndryshoi kur komuna njoftoi se do të zgjerohej rruga që kalonte pranë pronave tona. Për shkak të projektit, disa parcela duhej të mateshin përsëri dhe kufijtë e tyre të verifikoheshin me dokumentet kadastrale. Një mëngjes, dy gjeodetë mbërritën me pajisjet e matjes. Babai doli menjëherë në oborr, ndërsa xhaxhai u afrua nga ana tjetër e gardhit. Të dy filluan të tregonin me gishta se ku kalonte kufiri i vërtetë. Gjeodeti më i moshuar, pasi kontrolloi dokumentet që kishin sjellë, vuri re një mospërputhje të pazakontë. Numri i parcelës në dokumentin e babait nuk përputhej plotësisht me shënimet e hartës së vjetër, ndërsa dokumenti i xhaxhait i referohej një ndarjeje që nuk figuronte në regjistrin origjinal.

Fillimisht menduam se bëhej fjalë për një gabim teknik, por gjeodetët kërkuan të kontrollonin dokumentacionin historik të pronës. Disa ditë më vonë, na ftuan në zyrë për të parë materialet që kishin gjetur. Babai shkoi i bindur se më në fund do të vërtetohej se vëllai i kishte marrë tokën. Xhaxhai mbërriti me të njëjtën bindje. Por kur specialisti vendosi mbi tavolinë hartën e vitit 1994 dhe një dokument të regjistruar në emër të gjyshit, të dy heshtën. Parcela për të cilën kishin luftuar nuk ishte ndarë mes dy djemve. Në regjistrin e asaj kohe, ajo figurohej si pronë e një personi tjetër, me një mbiemër që ne e njihnim shumë mirë.

Emri i shënuar në dokument ishte ai i hallës sonë, Mirjetës, motrës së babait dhe xhaxhait. Unë mbeta i habitur, sepse gjatë gjithë jetës kisha dëgjuar shumë pak për të. E dija vetëm se ishte larguar nga vendlindja kur ishte e re dhe kishte krijuar familje jashtë shtetit. Babai dhe xhaxhai rrallë e përmendnin, ndërsa gjyshja kishte vdekur pa më treguar ndonjëherë historinë e saj. Gjeodeti na shpjegoi se gjyshi, në vitin 1994, kishte nënshkruar një akt dhurimi për këtë parcelë në favor të vajzës së tij. Dokumenti mbante firmën e gjyshit dhe ishte regjistruar para vdekjes së tij. Pra, toka nuk ishte pjesë e trashëgimisë që dy vëllezërit kishin tentuar të ndanin.

Babai im u ngrit menjëherë nga karrigia dhe tha se dokumenti duhej të ishte i falsifikuar. Xhaxhai reagoi në të njëjtën mënyrë, duke pretenduar se motra nuk kishte kërkuar kurrë atë tokë. Por specialisti na tregoi edhe një dokument shoqërues, një deklaratë të gjyshit ku shpjegohej arsyeja e dhurimit. Në atë letër shkruhej se Mirjeta kishte punuar për shumë vite jashtë vendit dhe kishte dërguar para për të shlyer borxhet e familjes. Me ato para, gjyshi kishte arritur të ruante shtëpinë dhe arat që rrezikonin të shiteshin. Si shenjë mirënjohjeje, ai kishte vendosur t’ia kalonte vajzës parcelën pranë rrugës, duke kërkuar që askush të mos ia mohonte më vonë atë të drejtë.

Ajo që më tronditi më shumë ishte reagimi i babait. Ai e lexoi letrën disa herë dhe më pas u ul pa folur. Për herë të parë e pashë të dyshonte në historinë që kishte besuar për 30 vite. Xhaxhai, i cili deri në atë moment kishte qëndruar në këmbë, iu afrua dokumentit dhe pyeti nëse motra e tyre ishte ende gjallë. Askush prej nesh nuk e dinte me siguri. Kontakti me të ishte ndërprerë shumë vite më parë, pas një debati familjar që kishte ndodhur kur ajo ishte larguar nga shtëpia. Atë ditë kuptuam se të dy vëllezërit kishin luftuar kundër njëri-tjetrit për një pronë që gjyshi ia kishte dhënë motrës së tyre. Por sekreti më i dhimbshëm ishte arsyeja pse askush nuk kishte dashur të fliste për atë dhurim.

Pas disa kërkimeve, arritëm të kontaktonim vajzën e Mirjetës, e cila jetonte në Gjermani. Ajo na tregoi se nëna e saj kishte ndërruar jetë pesë vite më parë, por kishte ruajtur deri në fund disa letra dhe dokumente nga vendlindja. Kur i shpjeguam çfarë kishim zbuluar, ajo heshti për pak çaste dhe më pas tha diçka që më preku thellë: “Nëna ime e dinte se vëllezërit e saj grindeshin për atë tokë. Ajo kishte tentuar t’u shkruante disa herë, por letrat i ishin kthyer pa përgjigje.” Sipas saj, Mirjeta nuk kishte dashur të përfshihej në konflikt, sepse shpresonte se një ditë vëllezërit do të pajtoheshin vetë. Në vend që t’u drejtohej gjykatave, ajo kishte pritur për vite të tëra një telefonatë nga familja që e kishte harruar.

Disa javë më vonë, kushërira jonë erdhi në vendlindje me dokumentet e nënës së saj. Mes tyre kishte fotografi të vjetra, letra të gjyshit dhe dëshmi të pagesave që Mirjeta kishte bërë për familjen. Një fotografi na la të gjithëve pa fjalë: në të shfaqeshin babai, xhaxhai dhe halla jonë kur ishin fëmijë, të përqafuar përpara shtëpisë së vjetër. Pas fotografisë ishte shkruar: “Mos lejoni që prona t’ju ndajë, sepse toka mbetet këtu, ndërsa njerëzit një ditë ikin.” Babai e mbajti fotografinë gjatë në duar. Pastaj u kthye nga xhaxhai dhe, me lot në sy, i tha: “Tridhjetë vite të kam quajtur armik për një tokë që as ti, as unë nuk e kishim. Kemi humbur motrën dhe kemi humbur njëri-tjetrin.”

Për herë të parë pas tri dekadash, dy vëllezërit u përqafuan. Nuk ishte një pajtim i lehtë. Të dy kishin thënë fjalë të rënda, kishin shpenzuar para në procese gjyqësore dhe kishin ndaluar fëmijët e tyre të rriteshin së bashku. Por përballë dokumenteve dhe historisë së motrës së tyre, kuptuan sa shumë kishin humbur. Kushërira jonë kërkoi që çështja e pronësisë të zgjidhej ligjërisht, duke u mbështetur në dokumentet e nënës dhe procedurat e trashëgimisë. Babai dhe xhaxhai pranuan të bashkëpunonin në vend që të vazhdonin konfliktin. Megjithëse kufijtë dhe e drejta përfundimtare e pronës duhej të konfirmoheshin nga institucionet përkatëse, për herë të parë pas 30 vitesh askush nuk po kërkonte të fitonte duke dëmtuar tjetrin.

Sot, gardhi që ndante dy oborret tona ende qëndron aty, por nuk ka më të njëjtin kuptim. Babai dhe xhaxhai pinë kafe së bashku pothuajse çdo mëngjes, ndërsa ne kemi filluar të vizitojmë kushërinjtë që dikur i konsideronim të huaj. Shpesh mendoj për gjyshin tim dhe për letrën që kishte lënë pas, pa e ditur se një ditë do të bëhej shkak për pajtimin e familjes. Mendoj edhe për hallën që kishte ndihmuar të shpëtohej prona familjare, por që nuk kishte arritur ta shihte familjen të bashkuar. Për 30 vite, dy vëllezër luftuan për të përcaktuar kujt i takonte një copë tokë. Kur më në fund u hapën dokumentet e vjetra, zbuluan se pasuria më e madhe që kishin humbur nuk ishte toka, por koha që mund të kishin kaluar së bashku.

Ky është një tregim imagjinar, i krijuar për qëllime argëtimi.