Dokumentet e fundit të publikuara nga arkivat kombëtare amerikane kanë hedhur dritë mbi operacione të fshehta dhe sekrete të qeverisë së SHBA-së, të mbajtur për dekada nën kodifikim të lartë dhe vetëm tani të aksesueshme për publikun.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Midis mijëra faqeve të deklasifikuara janë edhe raportet dhe korrespondencat e shekullit të kaluar të Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (CIA) dhe shërbimeve të tjera që lidhen me operacione që dikur konsideroheshin “top-sekrete”.

Një pjesë e konsiderueshme e këtyre dosjeve përfshin informacione nga periudha e Luftës së Ftohtë, ku agjentët amerikanë zhvilluan operacione të fshehta, përfshirë bazat e koduara dhe kontaktet diplomatike të fshehta në vende si Kolombo.

Këto dokumente zbulojnë për herë të parë detaje rreth bazave të fshehta dhe aktivitetit inteligjent që nuk ishin bërë kurrë publike më parë, duke sfiduar imazhin zyrtar që qeveritë kanë mbajtur për vite me radhë.

Disa nga materialet më ndriçuese tregojnë si agjentët inteligjentë përdorën metoda që sot konsiderohen jashtëzakonisht të kontrovershme, veçanërisht gjatë viteve 1960–1970 kur tensionet e Luftës së Ftohtë ishin në kulmin e tyre.

Arkivat tregojnë edhe komunikime ndërkombëtare që nuk ishin çuar kurrë tek institucionet publike apo Kongresi, çka ngre pyetje për kontrollin dhe transparencën e veprimeve qeveritare.

Ekspertë të dokumenteve deklarojnë se këto deklasifikime janë pjesë e një trendi më të gjerë të rritjes së transparencës, por edhe të debatit mbi kufijtë e sekretit shtetëror dhe të drejtën e publikut për të ditur.

Publikimi i këtyre dosjeve u bë i mundur për shkak të kërkesave të vazhdueshme të organizatave për lirinë e informacionit dhe angazhimit të gazetarëve dhe studiuesve që kërkojnë lirisht qasje në materialet historike.

Për shembull, një prej organizatave civile që ka ndihmuar në publikimin e shumë materialeve është arkivi i pavarur që ka dorëzuar mijëra dokumente për “Project MKUltra”, programin sekret të CIA-së për modifikim të sjelljes që u ndalua dekada më parë.

Qeveritë moderne rrallë pranojnë publikisht operacione të tilla, por deklasifikimi i dokumenteve ka detyruar autoritetet të pranojnë se shumë nga këto veprime janë kryer në fshehtësi për shumë vite.

Aktualisht, historianë dhe studiues po analizojnë qindra mijëra faqe për të kuptuar më mirë se çfarë u bë pas skenave dhe si këto operacione sekrete ndikuan në politikë, diplomaci dhe ngjarje historike..
—