Jam 42 vjeç dhe prej disa vitesh kujdesem për tokën që më la gjyshi. Në skajin e saj ndodhet një mulli i vjetër uji, i cili nuk punon prej më shumë se katër dekadash. Kur isha fëmijë, gjyshi më tregonte histori për kohën kur njerëzit vinin nga fshatrat përreth për të bluar grurin. Por tani ndërtesa ishte dëmtuar dhe pothuajse askush nuk e kujtonte më.

VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!

Për disa muaj mendova ta shembja. Kulmi pikonte, rrota e drurit ishte kalbur dhe dera mezi hapej. Një ndërtues më kishte këshilluar të mos hyja brenda pa kontrolluar më parë qëndrueshmërinë e mureve. Mendova ta pastroja vendin dhe ta përdorja tokën për diçka tjetër. Por një mëngjes më telefonoi një burrë i panjohur dhe më pyeti nëse mulliri ishte ende në këmbë.

Burri quhej Naim dhe ishte rreth 55 vjeç. Më kërkoi të takoheshim pranë pronës. Kur erdhi, më habiti makina e tij e shtrenjtë dhe mënyra si e shikonte ndërtesën e rrënuar. Nuk pyeti as për sipërfaqen e tokës, as për mundësinë e ndërtimit. Vetëm më tha se dëshironte ta blinte mullirin. Kur i shpjegova se ndërtesa ishte pothuajse e papërdorshme, ai më ofroi 30.000 euro.

Mendova se kishte ndonjë plan biznesi që unë nuk e kuptoja. E pyeta nëse dëshironte të ndërtonte diçka të re. Ai tundi kokën dhe më kërkoi të mos e shembja. Pastaj nxori nga telefoni një fotografi të vjetër. Në të shihej një vajzë e vogël pranë një mulliri. Muri kishte një shenjë të veçantë në formë ylli. Naimi më pyeti nëse ajo shenjë ndodhej ende brenda ndërtesës.

Meqë hyrja ishte e pasigurt, nuk pranuam të futeshim pa një specialist. Disa ditë më vonë erdhëm me një mjeshtër që kontrolloi pjesën e hyrjes dhe na lejoi të shikonim vetëm nga një hapësirë e sigurt. Në murin përballë dalluam një yll të gdhendur në gur. Naimi mbeti i heshtur. Pastaj nxori telefonin dhe thirri dikë. “Nënë, e gjeta. Është ende këtu”, tha. Në atë moment zëri filloi t’i dridhej.

Naimi më tregoi se nëna e tij, 88-vjeçarja Rukije, ishte rritur pranë atij mulliri. Familja e saj e kishte pasur dikur, shumë kohë përpara se gjyshi im ta blinte. Kur Rukija ishte vajzë e re, prindërit ishin detyruar të largoheshin për shkak të vështirësive ekonomike. Mulliri ishte shitur dhe familja kishte nisur një jetë të re larg fshatit. Por ajo nuk e kishte harruar kurrë vendin ku kishte kaluar fëmijërinë.

Yllin në mur e kishte gdhendur babai i saj për ditëlindjen e dhjetë. Naimi më tregoi se nëna kishte filluar të humbiste kujtesën për disa ngjarje të fundit, por vazhdonte të fliste për mullirin me hollësi të pabesueshme. E kujtonte zhurmën e ujit, erën e miellit dhe vendin ku gjyshi i saj ulej për të pirë kafe. Prej vitesh i kërkonte të birit ta gjente shtëpinë e fëmijërisë.

E pyeta pse dëshironte ta blinte dhe jo vetëm ta vizitonte. Naimi më tha se nëna nuk ishte më në gjendje të udhëtonte shpesh. Ai dëshironte ta restauronte ndërtesën dhe të ruante disa nga pjesët e vjetra, në mënyrë që ajo të mund ta vizitonte në kushte të sigurta. Kishte menduar ta kthente më vonë në një hapësirë të vogël ku fëmijët do të mësonin si funksiononin mullinjtë e dikurshëm. Paratë nuk i ofronte për vlerën e mureve, por për mundësinë ta realizonte atë dëshirë.

Nuk mora vendim menjëherë. Bisedova me familjen dhe kërkova vlerësim për pronën. Edhe unë kisha kujtime nga ai vend. Gjyshi më kishte mësuar të peshkoja pranë përroit dhe shpesh më tregonte histori për mullirin. Nuk dëshiroja ta shisja pa menduar. Por nuk doja as të shihja një ndërtesë me kaq shumë histori duke u shkatërruar. Pas disa javësh, i propozova Naimit të vinte ta vizitonte mullirin bashkë me nënën e tij.

Rukijen e sollën me makinë një pasdite të ngrohtë. Ajo lëvizte me ndihmën e një karroce dhe nuk mund të afrohej shumë te ndërtesa. Por sapo pa mullirin nga oborri, filloi të qante. “Këtu më priste babai kur kthehesha nga shkolla”, tha. Pastaj tregoi një pemë të vjetër që ndodhej pranë rrugës. Naimi u ul në gjunjë pranë saj dhe i tregoi fotografinë e yllit. Ajo e njohu menjëherë.

Pas asaj vizite vendosëm të bënim një marrëveshje të drejtë. Naimi pranoi çmimin e vlerësuar të pronës dhe u zotua të ruante pjesët historike të ndërtesës gjatë restaurimit, nëse autoritetet përkatëse e lejonin. Unë i kërkova vetëm që, kur gjithçka të përfundonte, të më ftonte edhe mua me fëmijët. Dëshiroja t’u tregoja historinë e gjyshit dhe të njihnin gruan që kishte jetuar aty shumë vite përpara tij.

Sot mulliri nuk është ende i restauruar plotësisht, por punimet kanë filluar. Naimi më dërgon herë pas here fotografi dhe më tregon se nëna e tij pyet shpesh për përparimin. Nuk e di nëse ajo do ta shohë ndonjëherë të përfunduar, por e di se vizita e parë i solli shumë gëzim. Kur më ofruan 30.000 euro për një ndërtesë të rrënuar, mendova se dikush kishte zbuluar një pasuri të fshehur. Në të vërtetë, pasuria ishte kujtimi i një fëmijërie që një grua e moshuar nuk kishte reshtur së kërkuari.