Deklarata e Donald Trump për rifillimin e testimeve bërthamore ka ngritur alarmin në arenën ndërkombëtare dhe po interpretohet si një nxitje e re për garën globale të armëve bërthamore.
VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!
Trump ka insistuar se Shtetet e Bashkuara duhet të fillojnë testime “në mënyrë të barabartë” me rivalët strategjikë si Rusia dhe Kina, duke vënë në pikëpyetje moratoriumin që ka qenë në fuqi për dekada.
Lëvizja e tij shihet si një rikthim i politikës së mëparshme amerikane të viteve të Luftës së Ftohtë, një sinjal që mund të përkeqësojë tensionet midis fuqive bërthamore.
Ekspertët paralajmërojnë se rifillimi i testimeve mund të çojë në prishje të sistemit ndërkombëtar për kontrollin dhe kufizimin e armëve bërthamore, duke përfshirë edhe traktatet që parashikojnë ndalimin e testimeve eksplozive.
Në deklaratat publike, Trump ka përmendur testimet e pretenduara të Rusisë dhe Kinës si arsyet kryesore për të ndërmarrë këtë veprim — pavarësisht se ato vende mohojnë testime të tilla ose thonë se janë në përputhje me marrëveshjet.
Ndërkohë, sipas raportimeve, zyrtarët amerikanë bëjnë diferencim midis “testimeve eksplozive” dhe atyre “jo-kritike” që nuk përfshijnë shpërthim bërthamor; prandaj ekziston paqartësi për natyrën e saktë të testimeve që nënkuptohen.
Kjo paqartësi rrit frikën se zgjidhjet reale mund të jenë më të rënda se sa sinjalet publike — dhe se shpirti i marrëveshjeve ndërkombëtare për paqe bërthamore është nën presion.
Përballë këtij veprimi, organizata si Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization kanë bërë thirrje për ruajtjen e moratoriumit dhe për ripërqasje të barazisë në zbatimin e normave ndërkombëtare.
Në terrenin global, vende pa armë bërthamore e shohin këtë ndryshim si një kërcënim për sigurinë e tyre dhe për rolin e balancës së fuqive — pasi nëse SHBA fillon testime, mund të nisë “efekti dominë”.
Analistët përmendin se marrëveshje të tjera për armë janë rrënuar — dhe ky veprim nga SHBA mund të jetë vula për nisjen e një epoke të re rivaliteti bërthamor.
Në këtë situatë, çdo shtet bërthamor mund të justifikojë testime të reja si “përgatitje” apo “përzgjedhje teknike”, çka dobëson mekanizmat ndërkombëtarë të mbikëqyrjes dhe besimin publik tek ato.
Në përfundim, kërcënimi i Trumpit për rifillimin e testimeve bërthamore nuk përbën vetëm çështje teknike të arsenalit – është një përplasje me normat ndërkombëtare, stabilitetin global dhe të ardhmen e kontrollit të armëve bërthamore.