Të dhënat që qarkullojnë sipas të cilave rreth 55 % e qytetarëve shqiptarë nuk arrijnë të përfundojnë muajin pa vështirësi financiare janë përmendur së fundmi si argument jo vetëm për një përkeqësim të mundshëm të kushteve ekonomike, por edhe si mjet për diskutim politik. Sipas disa deklaratave, këto shifra janë përdorur për të ngritur alarmin për krizë ekonomike në vend.
VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!
Në anën tjetër, ministreshë si Delina Ibrahimaj kanë përgënjeshtruar publikisht të tilla vlerësime, duke theksuar se qytetarët nuk ballafaqohen me krizë të thellë ekonomike siç përshkruhet në disa raporte. Ajo ka bërë thirrje për verifikim të të dhënave dhe për shmangie të gjuhës alarmiste pa bazë faktike.
Argumenti qëndron në faktin se përkundër rritjes së çmimeve dhe presioneve në ekonominë familjare, institucionet zyrtare raportojnë për rritje të produktit të brendshëm bruto, përmirësim të disa treguesve makroekonomikë dhe masa mbështetëse për konsumatorët. Sipas Ibrahimaj, këto tregues nuk përputhen me idenë e një krize të përgjithshme.
Në debat është gjithashtu mënyra se si interpretohen shifrat: nëse 55 % janë njerëz që “nuk mbyllin dot muajin”, çfarë do të nënkuptojë saktësisht ky status? A përfshihet vetëm pamundësia për të përballuar shpenzimet bazë, apo ka dhe faktorë të tjerë (p.sh. zgjedhje konsumi, preferenca personale, pasiguri për hyrje alternative)?
Një tjetër këndvështrim pohon se edhe në kushtet kur familjet përballen me vështirësi të përkohshme, nuk duhet domosdoshmërisht të përkufizohen si “krizë ekonomike” e përmasave të gjerë. Kriza mund të reflektojë një rënie të vazhdueshme dhe strukturore – kurse vështirësitë mujore janë më shpesh episodike ose të lidhura me çmime të caktuara, inflacion apo rëndim të kostos së jetesës.
Në këtë kontekst, korrespondenca mes deklaratave të medias apo opozitës dhe analizave zyrtare bëhet kritike: kur opozita përdor shifrën 55 %, ky numër bëhet pjesë e një diskursi që synon të demonstrojë urgjencë sociale; nga ana tjetër, ekzekutivi kërkon që çdo interpretim të kalojë përmes analizës statistike dhe krahasimit historik me bazë të vërtetë.
Duke reflektuar më tej, lind pyetja: nëse 55 % e shqiptarëve vlerësohet se “nuk mbyllin dot muajin”, cili është përqindja që nuk përballon as shpenzimet minimale bazike? A janë këto raste margjinale apo pjesë e një tendence më të gjerë që kërkon ndërhyrje të politikave sociale? Kjo kërkon shqyrtim më të hollësishëm në fushën e varfërisë, specifikisht të varfërisë energjetike, varfërisë së ushqimit dhe pamundësisë për shërbime të kujdesit shëndetësor.
Nga ana tjetër, argumenti i ministrisë është se ekzistojnë programe mbështetëse dhe masa të ndërmarra për të amortizuar ndikimin e çmimeve dhe paqëndrueshmërisë ekonomike – shpërndarje ndihmash, subvencione, politika aktive për punësim – dhe se këto elemente tërësisht nuk përfshihen në vlerësimet alarmiste.
Megjithatë, kritika nga organizata të pavarura dhe nga opozita është se masa sa më sipër nuk janë të mjaftueshme ose nuk adresojnë rrënjët strukturore të problemit – siç janë informaliteti i punës, mungesa e mobilitetit social, mungesa e rrjetit të mbrojtjes sociale për të papunët ose punëtorët me kontrata jo stabile.
Kjo konfliktualitet mes interpretimeve tregon nevojën për transparencë më të madhe të institucioneve për publikimin e të dhënave të cilësuara: jo vetëm për përqindje të përgjithshme, por për shpërndarje sipas rajoneve, sipas grupmoshave, sipas statusit të punës, sipas përkatësisë familjare – pra për të kuptuar kush janë realisht ata që përballen me vështirësi dhe pse.
Për disa familje, më shumë se për të gjitha, “mos mbyllja e muajit” mund të thotë mungesë për t’i paguar faturat për energjinë, ose për të siguruar ushqimin e mjaftueshëm, ose për të përballuar shumimin e çmimeve të produkteve bazë – ndërkohë për të tjerët, mund të jetë thjesht zgjedhje konsumi (çmimet e pushimeve, blerje jo urgjente) që çojnë në likuiditet të kufizuar në fund të muajit. Ndaj distinkcioni është i rëndësishëm.
Në fund të ditës, çështja kryesore që del nga ky debat është se çfarë do të nënkuptojë për politikë publike: nëse të dhënat për 55 % janë të sakta dhe reflektojnë një problem të madh për shumicën, atëherë duhet të ketë një rishikim të politikave ekonomike dhe sociale. Por nëse janë të tejzgjeruara ose janë përdorur për efekt politik, ekziston rreziku që qeverisja të shpenzojë fokus në krizë “imagjinare” dhe të neglizhojë reformat që kanë prioritet për zgjerimin ekonomik dhe forcimin e institucioneve.
Diskutimi përfundon me atë se çfarë vendi dëshiron të ketë shoqëria shqiptare: një kuadër që ruan stabilitetin ekonomik, mbron shtresat në rrezik, por njëherësh nxit rritje dhe punësim – apo një kuadër që minohet nga narrative të nxitura dhe nga perceptime të forta të krizës që mund të dekurajojnë investimet dhe të forcojnë pasigurinë. Ajo çka është evidente është se kënaqshmëria për përmirësimin e jetesës së individit nuk mund të varet vetëm nga deklarata institucionale, por nga rezultatet reale që ndjehen përditë në xhepat dhe në jetën e qytetarit.