Një hartë e rrallë e vitit 1700 e zbuluar rishtazi në arkivat e Evropës ka shkaktuar jehonë të madhe në rrethin e studiuesve të historisë dhe gjeopolitikës ballkanike. Ajo tregon një realitet krejt ndryshe për rajonin ku sot ndodhet Shqipëria dhe tokat përreth saj.
VAZHDO LEXIMIN ME POSHTE!
Në këtë dokument të vjetër, emrat shqiptarë shfaqen jo vetëm në pjesën që sot njihet si Shqipëri, por përfshijnë hapësira të mëdha që aktualisht janë brenda kufijve të disa shteteve të tjera të Ballkanit. Kjo ka vënë në diskutim jo vetëm hartën politike të kohës, por edhe narrativën e ndërtuar ndër vite.
Hartat historike nuk janë thjesht vizatime, por dëshmi politike të asaj që një fuqi apo perandori e caktuar njihte si realitet në kohën e vet. Ajo që i ka befasuar historianët është përmasa e përfshirjes së toponimeve me rrënjë shqipe në një hartë të miratuar nga një autoritet perëndimor.
Emra si “Dardania”, “Epiri”, “Arbania” dhe shumë të tjerë shfaqen në mënyrë të qartë në këtë dokument, duke dëshmuar një identitet historik të rrënjosur thellë që nuk përkon gjithmonë me kufijtë e sotëm politikë.
Akademikë shqiptarë kanë reaguar duke kërkuar më shumë transparencë dhe përfshirje të këtyre dokumenteve në librat shkollorë. “Është koha që historia të rishkruhet me bazë faktet dhe jo interesat,” – ka deklaruar një profesor i njohur nga Universiteti i Tiranës.
Interesant është fakti që harta nuk është përmendur asnjëherë më parë në tekstet zyrtare të historisë në Shqipëri, Kosovë apo Maqedoninë e Veriut. A është kjo një neglizhencë apo një heshtje e qëllimshme?
Sipas disa studiuesve ndërkombëtarë, dokumente të tilla janë shpeshherë të ndjeshme sepse mund të rihapin çështje kufitare dhe pretendime historike që ende janë të gjalla në vetëdijen e popujve.
Publikimi i hartës në mediat europiane ka ndezur debate të forta edhe në rrjetet sociale. Shqiptarët, si brenda ashtu edhe jashtë trojeve të tyre, kanë shpërndarë imazhin e hartës si një simbol krenarie dhe të së vërtetës historike të mohuar për shekuj.
Ka zëra që kërkojnë që kjo hartë të vendoset në muzeun kombëtar, madje edhe të ribotohet në format shkollor, në mënyrë që brezat e rinj të mësojnë për të kaluarën nga burime autentike.
Kjo ngjarje është një kujtesë e fuqishme se historia nuk është asnjëherë e mbyllur plotësisht. Dokumente të reja mund të dalin dhe të tronditin atë që është konsideruar si “e vërteta zyrtare”.
Shqiptarët janë ndër popujt më të vjetër të kontinentit dhe kjo hartë është thjesht një tjetër dëshmi që kërkon të tregohet me zë të lartë. Pyetja që lind është: A jemi gati ta përballojmë të vërtetën historike në tërësinë e saj?